محرم و صفر

شاید برایتان سوال پیش آمده باشد که عزاداری امام حسین از چه زمانی شروع شده است ؟
پیرامون این مطلب به شرح تاریخچه محرم و صفر و هر آنچه است، می­پردازیم. شروع عزاداری برای امام حسین و یارانش از واقعه روز عاشورا شروع شده است و تا به امروز در طول تاریخ این عزاداری پا بر جا مانده است و در دوره ­های مختلف، شهرها و کشورهای متفاوت نحوه برگزاری این مراسم گوناگون است.
نخستین کسانی که برای امام حسین و یارانش اشک ریختند اهل بیت ایشان بودند که در سال 61 هجری در کنار پیکر مطهر این بزرگواران به مدت سه روز به سوگ نشستند. از همان زمان تا اکنون شاهد آیین های مختلف مراسم عزاداری در محرم و صفر بوده ایم که طبق رسوم مختلف در قالب روضه خوانی، مرثیه سرایی، سینه زنی، تعزیه خوانی، علم گردانی، زنجیر زنی، نخل گردانی، تابوت گردانی، پیاده روی اربعین و غیره برگزار می­ شود.
زمانی که به ایام محرم و صفر نزدیک می­ شویم شهر سیاه پوش می­ شود و عزاداران برای عزاداری در این ایام آماده می­ شوند زیرا برای مسلمانان این روزها جنگ امام حسین و یزید و شهادت امام حسین و یارانش واقعه عاشورا را تداعی می­ کند.

فرهنگ، پایه اصلی جامعه انسانی است و آداب و رسوم هویت جامعه را تشکیل می­ دهد. برگزاری مراسم دینی به خصوص در ایام محرم و صفر سبب زنده نگه داشتن این واقعه شده است.ماه محرم عدالت در مقابل ظلم را اثبات نموده است، پیروزی به دست آمده با فداکاری و خون ریزی را نشان می دهد، ماهی است که خون مقابل شمشیر و ظلم پیروز شد و قدرت را با حق شکست داد.
سیدالشهدا با یارانش به شهادت رسیدند اما مکتبشان تا به امروز الگوی مسلمانان قرار گرفته است و بر پایه حق این مکتب را پیش بردند. با زنده نگه داشتن محرم و خاطره روز عاشورا نام سیدالشهدا و اسلام زنده نگه داشته می شود. در این ماه مردم برای شنیدن کلام حق آماده اند. این ماه جایگاه ویژه ای میان مسلمانان دارد و به اعتقاد آن ها این ماه از جمله ماه های حرام است.
عزاداری از ابتدای ماه محرم شروع می­ شود و در روز عاشورا به اوج خود می ­رسد و در غروب روز عاشورا این مراسم با نام شام غریبان برگزار می­ گردد. روز دوازدهم محرم نیز به عنوان سوم امام حسین در نظر گرفته شده است. مراسم عزاداری برای امام حسین حتی توسط غیر مسلمانان در هند، جامائیکا و میان ارمنی ها برگزار می شود. 

روضه خوانی

این مراسم تاثیر زیادی بر مردم برای مبارزه با ظلم و ستم دارد در ایام محرم با اجرای مراسم روضه خوانی، مداحان وقایع آن زمان را برای مردم بازگو می ­کنند و شرح می­ دهند. ریشه روضه خوانی به دوران اولیه اسلام باز می­ گردد. روضه خوانی در زمان قاجار و پهلوی نیز انجام می­ شده است. 

عَلَم گردانی

یکی از انواع رسوم که در بعضی شهرهای ایران رواج دارد مراسم علم گردانی است و قدمت 400 ساله دارد به این صورت که علم ها را در قسمت جلوی هیئت به حرکت در می­ آورند و جمعی از سادات پشت علم حرکت می­ کنند. مراسم علم گردانی اصولا از شب پنجم محرم تا روز عاشورا برگزار می­ شود.

مرثیه سرایی

مرثیه به شعری می­ گویند که در وصف سوگ و مصیبت ائمه سروده شده است که از دیرباز بین ملت ها رایج بوده است. قدیمی ترین مرثیه به دوران صفاریان برمی­ گردد. 

نخل گردانی

نخل همان تابوت چوبی بزرگی است که بر دوش سوگواران بی شماری در ایام محرم حمل می­ شود. این تابوت با پارچه های مشکی پوشانده می ­شود و زمان حمل آن عزاداران مداحی و سینه زنی می­ کنند، اسپند دود می ­کنند و مقابل نخل عموما گوسفند قربانی می ­شود. 

زنجیر زنی

زنجیر زنی از آیین های جمعی مختص مردان است که در ایام محرم برگزار می ­شود. این نوع سوگواری در سبک های گوناگونی انجام می­ شود و منشا این آیین کشور هند و پاکستان محسوب می­ شود. برگزاری مراسم زنجیر زنی نیازی به محل خاصی ندارد و در کوچه خیابان ها، محوطه مساجد، مقابل صحن های اماکن مذهبی و غیره انجام می­ شود. این مراسم نماد رنج اسیران کاروان کربلا است.


مشعل گردانی

آیین سنتی در میان اهالی نجف نیز به نام مشق شمشیر و مشعل گردانی وجود دارد. این مراسم از شب هشتم محرم آغاز می ­شود و تا پایان این ماه ادامه دارد و نماد اعلام آمادگی برای یاری سیدالشهدا است. در این مراسم حدودا 20 تا 40 عدد مشعل روی چوب می­ بندند و آن ها را آتش می ­زنند و دور مشعل ها افرادی به صورت نمادین پای کوبی می­ کنند.

زمان شروع ماه محرم امسال از روز سه شنبه 19 مرداد می­ باشد و در روز سه شنبه 16 شهریور پایان می­ یابد. برای آشنایی بیشتر با این قیام، بهتر است که در این مراسم شرکت کرده و از اطلاعات اسلام شناسان، روحانیون و طلاب و فضای معنوی این مراسم بهره ببریم.